Onlangs besloot het bestuur van de ECB de rente te verhogen met 50 procentpunt naar 0 procent. De ECB sluit zich daarmee rijkelijk laat en schoorvoetend bij de andere belangrijke centrale banken. De zusterinstellingen in Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Canada en de Verenigde Staten, om maar enkele te noemen, hebben hun rentes al meermaals en soms met uitzonderlijk grote stappen, verhoogd.

De ECB had er overigens ook veel eerder aan kunnen beginnen, dan zou het genoemde nachtmerriescenario waarschijnlijk geen werkelijkheid zijn geweest. Maar terwijl de inflatie maand in maand uit hoger en hoger klom, bleef de bank volhouden dat er niets aan de hand is en dat het allemaal voordat je het weet over zal waaien.

De politieke strubbelingen in Rome zijn een bron van zorg voor de eurozone. De chaos begon met het vertrek van Mario Draghi, de Italiaanse premier, omdat drie grote partijen weigeren zijn regering nog verder te steunen. Daarmee stevent Italië op nieuwe verkiezingen uit die als uitkomst zeker een minder stabiele regering zullen hebben dan de ministersploeg die Draghi tot voor kort leidde.

Het zorgwekkende daarbij is, dat de partijen die de regering lieten vallen (alles zeer links dan wel zeer rechts) dat hebben gedaan omdat ze de geplande hervormingen in Italië te ver vonden gaan. In de praktijk zijn de geplande hervormingen, denk aan digitaliseren van de administratie bijvoorbeeld, het aller laagst hangend fruit dat Italië kan plukken. Met andere woorden, wat er nog meer nodig is, gaat veel verder en als voor deze initiële hervormingen al geen steun is, dan belooft dat weinig goeds.

Het zorgwekkende is ook dat de pijn van hervormingen ook nog eens behoorlijk verzacht wordt door niet één maar twee krachtige zalfjes, namelijk het zeer ruime beleid van de ECB én honderden miljarden euro die Italië als steun heeft gekregen van de EU, voor een belangrijk deel in de vorm van giften en leningen tegen zeer aantrekkelijke rentes. Als je in zo’n situatie er niet in slaagt je economie te hervormen, dan is dat niet alleen zorgwekkend, het is een uiterst slechte zaak voor de euro.

De politieke problemen in Rome zorgen voor de angst over een nieuwe eurocrisis, met de daarbij behorende vraag of de euro wel levensvatbaar zal blijken te zijn. Het maakt de munt eerder zwakker dan sterker natuurlijk, iets wat de reeds hoge inflatie verder aanwakkert.

Maar die hoge inflatie aanpakken, wordt voor de ECB steeds lastiger door die angst voor een nieuwe eurocrisis. De kans daarop zou namelijk verder toenemen als de ECB door zou gaan met renteverhogingen terwijl Italië in een chaos verkeert én de economische groei overal onder druk komt te staan.

De levensvatbaarheid van de euro is er overigens ook niet mee gediend dat Italië ongetwijfeld aanspraak zal willen blijven maken op Europese miljarden terwijl het land daar weinig tot niets aan substantiële hervormingen tegenover wil stellen. Dat dat in andere landen van de muntunie, vooral in het noorden, in het verkeerde keelgat zal schieten, is nogal wiedes.

Door dat alles is de kans groot dat de ECB nog voordat de bank goed en wel begint aan de broodnodige serie renteverhogingen om ervoor te zorgen dat de inflatie op middellange termijn rond 2 procent uitkomt, ermee zal stoppen of de rente te langzaam en te weinig zal opkrikken.

Een vergelijk met de Tour de France is wellicht op zijn plaats. Een wielrenner die de rest voor laat gaan en als allerlaatste, en een geruime tijd nadat de voorlaatste wielrenner vertrokken is, begint te trappen en vervolgens op zijn dooie gemak blijft fietsen, kan natuurlijk de etappe laat staan de Tour winnen. Belegger, houd rekening met structureel hoge inflatie in de eurozone de komende jaren.

Met deze renteverhoging, mogelijke nieuwe die op komst zijn en het feit dat de inflatie structureel te hoog zal blijven, is opwaartse druk op langetermijnrentes te verwachten, vooral in de zwakke eurolanden. Vandaar dat de ECB gisteren ook een nieuw instrument gecreëerd heeft, de TPI (Transmission Protection Instrument), om toenemende renteverschillen de kop in te drukken. De bank is daarbij niet gebonden aan een limiet en het land in kwestie hoeft de facto niet aan voorwaarden te voldoen voor de ECB om schuldbewijzen ervan op te kopen. Structurele marktmanipulatie in de eurozone dus. Formeel bedoeld voor álle eurolanden maar in de praktijk vooral voor Italië. Hoe gevoelig dat ligt, bleek overigens toen een journalist vroeg naar wat dat nieuwe instrument betekent voor Italië en Lagarde in het beantwoorden van de vraag sprak van ‘het land dat u noemde’ bang om het woord ‘Italië’ in de mond te nemen!

Wat voor beleggers ook van belang is, is dat forward guidance (beleid waarbij de centrale banken op voorhand vertellen wat ze van plan zijn) verleden tijd is, zowel bij de ECB als de Fed. Dat is wat het betekent als Lagarde zegt dat toekomstige renteverhogingen af zullen zijn van de ontwikkelingen in de economie.

Forward guidance zorgde in ieder geval voor enige zekerheid over het toekomstige beleid. Nu forward guidance, zoals gezegd, verleden tijd is, moet rekening worden gehouden met meer volatiliteit omdat beleggers bij elk nieuw macro-economisch cijfer hun verwachtingen ten aanzien van het beleid van de ECB en de Fed zullen moeten herijken.

Het enige onbekende is nu: wanneer gaat het Duitse Constitutionele Hof de klacht tegen dit nieuwe instrument in behandeling nemen!